Strona Główna Strona Główna
Historia WKU w Chorzowie
 

HISTORIA

Wojskowa Komenda Uzupełnień jest jedną z czterech najstarszych śląskich komend. Jej tradycje sięgają odradzania się polskości na Górnym Śląsku po I wojnie światowej, poczynając od powstań śląskich, organizowania się oddziałów powstańczych i administracji polskiej na wyzwolonym terenie.

W okresie państwowości polskiej – po 11 listopada 1918 r., jeszcze przed utworzeniem województwa śląskiego w 1922 r. na terenach administrowanych obecnie przez WKU w Chorzowie funkcję władz zaciągowych spełniała Powiatowa Komenda Uzupełnień w Krakowie, w okręgu wojskowym XV.

Realizacja wojskowych przedsięwzięć organizacyjno – administracyjnych rozpoczęła się w chwili przejmowania przez Polskę – 20.06. 1922 r., Górnego Śląska, zajmowania tego obszaru przez oddziały Wojska Polskiego i tworzenia administracji polskiej. W latach 1922-1923 powiaty województwa śląskiego znajdowały się w zasięgu terytorialnego oddziaływania powiatowych komend uzupełnień województw krakowskiego i kieleckiego, które delegowały do siedzib starostw powiatów górnośląskich oficera ewidencyjnego (oficer, podoficer, pisarz, archiwista, ochrona) do wykonania prac administracyjno-ewidencyjnych dla potrzeb wojska. Jesienią 1923 r. rekruci – rocznik 1902, z terenu Górnego Śląska wezwani zostali do odbycia dwuletniej obowiązkowej dla mężczyzn służby wojskowej. Ochotnicy uczestniczący w wojnie obronnej 1919 – 1920 oraz powstańcy śląscy mieli prawo wyboru rodzaju sił zbrojnych oraz garnizonu odbywania służby wojskowej.

Dopiero na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 15.03.1924 r. powołano na Śląsku cztery powiatowe komendy uzupełnień. Do tej grupy należała Powiatowa Komenda Uzupełnień (PKU) w Królewskiej Hucie dla powiatów: Królewska Huta, Tarnowskie Góry oraz świętochłowickiego. Podporządkowana była Dowódcy Okręgu Korpusu V w Krakowie. Zajmowała się rejestracją mężczyzn, poborem do wojska, kwalifikowaniem kandydatów do szkół podchorążych, planowaniem i organizowaniem uzupełnienia oddziałów wojskowych na czas pokoju i wojny w ludzi oraz sprzęt. Współpracowała z organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami paramilitarnymi, społecznymi i młodzieżowymi w kształtowaniu kultury obronnej społeczeństwa. 01.10.1927 r. przekazano powiat Tarnowskie Góry do utworzonej PKU Tarnowskie Góry.

Od 1928 r. swoją siedzibę Powiatowa Komenda Uzupełnień w Królewskiej Hucie miała w budynku przy ul. Piastowskiej 3 (obecnie Dąbrowskiego), zakupionym w tymże roku przez miasto od Banku Polskiego. Po zmianach administracyjnych w 1934 r. również zmieniła nazwę na Powiatową Komendę Uzupełnień Chorzów. W 1935 r. wg Komunikatu Dyslokacyjnego Sił Zbrojnych na terenie Śląska istniała Powiatowa Komenda Uzupełnień z siedzibą w Chorzowie z terytorialnym zasięgiem działania dla miasta Chorzów i powiatu Świętochłowice.

Wiosną 1939 r. PKU przeformowano w Komendy Rejonów Uzupełnień (KRU), których zasadniczym zadaniem było przeprowadzenie częściowej i skrytej mobilizacji oddziałów wojskowych, a do końca sierpnia 1939 r. mobilizacji powszechnej. KRU w Chorzowie administrowała identycznym terenem, co PKU. KRU wzmocniono o dodatkowych ludzi i sprzęt do etatu wojennego. Od 1939 r. wszystkie oddziały Wojska Polskiego stacjonujące na terenie województwa śląskiego były systematycznie uzupełniane i reorganizowane stosownie do nowych zadań. Skrycie zwiększono ich liczebność i prowadzono dodatkowe ćwiczenia.

Zadania mobilizacyjne KRU usytuowanych na pograniczu z Niemcami i Czechosłowacją przekazywane były do KRU znajdujących się w głębi województwa.

W 1945 r. – jeszcze w trakcie działań wojennych – na terenach ówczesnego województwa śląskiego sukcesywnie organizowano Rejonowe Komendy Uzupełnień (RKU). Podstawą ich działania były dekrety PKWN z 15 sierpnia i 30 października 1944 r. o częściowej mobilizacji i rejestracji ludności do służby wojskowej oraz Rozporządzenie Kierownika Resortu Obrony Narodowej wydane w porozumieniu z Kierownikiem Resortu Administracji Publicznej z 15 sierpnia 1944 r. o utworzeniu na RKU i ustaleniu ich zasięgu terytorialnego. Etat RKU wynosił około 75 stanowisk wojskowych.

Na Śląsku jako jedno z pierwszych zorganizowano RKU w Katowicach dla między innymi miast: Świętochłowice, Siemianowice, Nowy Bytom, Ruda Śląska, Chropaczów. Pierwszym komendantem został mjr Ksawery Grabowski.

Późnym latem 1945 r., na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 21 sierpnia 1945 r. o utworzeniu nowych, o zmianach istniejących dotychczas rejonowych komend uzupełnień i ustaleniu ich zasięgu terytorialnego (Dz.U. RP nr 32, poz. 33) przystąpiono do organizacji kolejnych RKU na terenie województwa. Wtedy powstała RKU Chorzów pierwszej kategorii z terytorialnym zasięgiem działania dla obszaru Chorzowa. Dokładną datę powstania RKU w Chorzowie – 27.09.1945 r. – podaje Kronika WKR Chorzów. Zgodnie z jej zapisami na podstawie rozkazu Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego RKU Chorzów wydzielono z zasobów istniejącej RKU Katowice. Komendantem został mjr Stanisław Gargas. Obsadę RKU stanowili
w znacznej części pracownicy przedwojennej PKU. Tymczasową siedzibę RKU Chorzów miała przy ul. Moniuszki 1. W 1946 r. siedziba RKU przeniesiona została na ulicę Nowotki 3. 

W 1948 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 16 sierpnia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych w sprawie terytorialnego podziału obszaru państwa na rejony uzupełnień (Dz.U. RP nr 41, poz. 302) z RKU Gliwice wydzielono miasto i powiat Bytom i włączono terytorialnie do RKU Chorzów. Jednocześnie w dalszym ciągu prowadzone były prace nad dostosowaniem systemu administracji – rezerwami osobowymi, poboru oraz powinnościami wojskowymi – do wymogów rozbudowanych w przyspieszonym tempie sił zbrojnych oraz ich sprawnej mobilizacji. Efektem tych prac była uchwalona 4 lutego 1950 r. nowa ustawa o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. nr 6, poz. 46). Przemianowano RKU na wojskowe komendy rejonowe (WKR). W myśl ustawy WKR były władzami właściwymi do uzupełniania sił zbrojnych i administracji rezerw. Spełniały również, choć początkowo w niewielkim stopniu, rolę mobilizacyjną. Dostosowanie struktury WKR do nowego podziału administracyjnego państwa oraz zadań wynikających z ustawy ustaliło zarządzenie MON z 5 stycznia 1951 r. w sprawie zasięgu terytorialnego WKR (Dz. Rozk. MON z 1951 r. nr 1, poz. 3).

W 1951 r. zmieniono nazwę z RKU na Wojskową Komendę Rejonową (WKR).

Od stycznia 1952 r. WKR w Chorzowie podporządkowano Komendantowi Wojskowej Komendy Wojewódzkiej w Katowicach, który podlegał bezpośrednio dowódcy Krakowskiego Okręgu Wojskowego, a od 1954 r. ponownie dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. W 1953 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 105/MON z 24.12.1953 r. w sprawie zasięgu terytorialnego WKR (Dz. Rozk. MON z 1954 r. nr 2, poz. 8) utworzono między innymi: WKR Chorzów dla powiatu chorzowskiego miejskiego, WKR Świętochłowice dla powiatów świętochłowickiego – miejskiego, nowobytomskiego i rudzkiego – miejskiego. Siemianowice Śląskie wchodziły w terytorialny zasięg działania WKR
w Mysłowicach.

W 1956 r. zarządzenie Ministra Obrony Narodowej nr 18/MON z 21.04.1956 r. w sprawie zasięgu terytorialnego WKR (Dz.Rozk. MON z 1956 r. nr 10, poz. 37) na nowo ustalało właściwość miejscową WKR. W przypadku WKR Chorzów i Świętochłowice nie nastąpiły żadne zmiany. Powiat siemianowicki – miejski nadal pozostawał w zasięgu działania WKR Mysłowice. WKR koncentrujące swoją działalność na prowadzeniu ewidencji zasobów żołnierzy rezerwy i poborowych, dokonywaniu poborów, reklamowaniu ze służby wojskowej itp., kierowały też systemem przydziałów mobilizacyjnych żołnierzy rezerwy do jednostek wojskowych oraz ich bieżącym szkoleniem. Do ich kompetencji należało także ewidencjonowanie i administrowanie zasobami środków transportowych na podległym sobie terenie oraz prowadzenie rekrutacji do zawodowej służby wojskowej.

W 1960 r. przeformowano WKR w Chorzowie do kategorii „S” i włączono do jej zasięgu terytorialnego Siemianowice Śląskie po rozformowaniu WKR Mysłowice.

Z dniem 11.01.1965 r., na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0140/Org z dnia 03.12.1964 r. WKR Chorzów przeformowała się w Miejski Sztab Wojskowy (MSzW) Chorzów. Szefem MSzW Chorzów z dniem 28.01.1965 r. został płk dypl. Jan Kasiuk. Na podstawie Zarządzenia Szefa WSzW Katowice z dnia 16.11.1966 r. do dnia 21.12.1966 r. został zorganizowany na terenie Chorzowa batalion Obrony Terytorialnej podporządkowany MSzW Chorzów.

W 1975 r. zlikwidowano MSzW i na jego miejsce utworzono Wojskową Komendę Uzupełnień (WKU) w Chorzowie. 01.07.1996 r. przeniesiono siedzibę WKU z ul. Dąbrowskiego 3 do budynków po rozformowanej Szkole Specjalistów Wojsk Radiotechnicznych przy ul. 75 Pułku Piechoty 3 w Chorzowie.

Od 01.07.2002 r. WKU w Chorzowie przejęła w swoje podporządkowanie zasoby miasta Ruda Śląska po rozformowanej Wojskowej Komendzie Uzupełnień Zabrze.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 marca 2010 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. z 2010 r. nr 41, poz. 242) od dnia 01.01.2011 r. WKU w Chorzowie poszerzy swój zasięg terytorialny o miasto Piekary Śląskie po rozformowanej WKU w Tarnowskich Górach.

Nazwy oraz terytorialny zasięg działania komendy:

data nazwa komendy / sztabu terytorialny zasięg działania
15.03.1924 r. Powiatowa Komenda Uzupełnień Królewska Huta powiaty: Królewska Huta, Tarnowskie Góry oraz świętochłowicki
01.10.1927 r. Powiatowa Komenda Uzupełnień Królewska Huta powiaty: Królewska Huta oraz świętochłowicki
1934 r. Powiatową Komendę Uzupełnień Chorzów powiaty: Królewska Huta oraz świętochłowicki
wiosna 1939 r. Komenda Rejonów Uzupełnień Chorzów miasto Chorzów i powiat Świętochłowice
27.09.1945 r. Rejonowa Komenda Uzupełnień Chorzów miasto Chorzów
16.08.1948 r. Rejonowa Komenda Uzupełnień Chorzów miasto Chorzów, miasto i powiat Bytom
04.02.1950 r. Wojskowa Komenda Rejonowa w Chorzowie miasto Chorzów, miasto i powiat Bytom
24.12.1953 r. Wojskowa Komenda Rejonowa Chorzów powiat chorzowski miejski
1960 r. Wojskowa Komenda Rejonowa Chorzów Chorzów, Siemianowice Śląskie
11.01.1965 r. Miejski Sztab Wojskowy Chorzów Chorzów, Siemianowice Śląskie
01.07.1975 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień Chorzów Chorzów, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice
01.09.2002 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień Chorzów Chorzów, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice
01.11.2003 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień w Chorzowie Chorzów, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice
01.01.2011 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień w Chorzowie Chorzów, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice

Komendanci i szefowie:

Od Do st. Imię i Nazwisko
1924 ? ppłk Rudolf Hulka
1926 1927 ? ppłk Ludwik Ott
? 12.03.1929 ppłk Augustyn Skokowski
13.03.1929 1932 p.o. ppłk Eugeniusz Skorupski
? 1932 1939 mjr Edward Magiera
27.09.1945 31.03.1946 mjr Stanisław Gargas
01.04.1946 01.02.1947 kpt. Hieronim Łukowski
02.02.1947 31.03.1947 kpt. Stanisław Jedliczka
01.04.1947 30.06.1948 kpt. Hieronim Łukowski
01.07.1948 30.09.1948 kpt. Antoni Wiśniowski
15.12.1948 29.03.1950 kpt. Feliks Narożniak
30.03.1950 1950 kpt. Wiesław Ciszewski
1950 1951 kpt. Eugeniusz Litwa
1951 31.10.1953 mjr Jan Szufan
31.10.1953 16.01.1954 cz.p.o. por. Stanisław Opiła
16.01.1954 29.03.1960 mjr Antoni Jędrzejewski
29.03.1960 18.02.1965 mjr Tadeusz Michalunio
18.02.1965 09.1971 płk dypl. Jan Kasiuk
09.1971 01.02.1982 płk dypl. Kazimierz Bukowy
02.02.1982 23.01.1986 ppłk Stanisław Opiła
24.01.1986 12.11.1990 ppłk dypl. Mirosław Babula
13.11.1990 15.03.1991 płk mgr Józef Smaga
16.03.1991 21.06.1998 płk dypl. Adam Skowron
22.06.1998 17.06.2007 ppłk dr Marek Walancik
18.06.2007 03.01.2008 cz.p.o. mjr mgr inż. Marek Zawierta
04.01.2008   ppłk mgr inż. Robert Jańczuk